“Nhân viên của tôi làm việc rất chăm chỉ, nhưng sao kết quả cứ lẹt đẹt mãi?”
Đây là câu hỏi mà rất nhiều CEO, Giám đốc Nhân sự và Trưởng phòng tại các doanh nghiệp Việt Nam đặt ra khi nhìn vào đội ngũ của mình. Họ đầu tư hàng trăm triệu đồng mỗi năm cho các khóa đào tạo kỹ năng: kỹ năng bán hàng, kỹ năng thuyết trình, kỹ năng quản lý thời gian, kỹ năng làm việc nhóm… Nhưng sau vài tháng, mọi thứ trở lại như cũ.
Nhân viên vẫn ngại giao tiếp. Vẫn làm việc đối phó. Vẫn thiếu chủ động. Vẫn không dám đưa ra ý kiến. Vẫn sợ thất bại.
Và câu hỏi lớn nhất mà các nhà lãnh đạo luôn day dứt là: “Tại sao chúng tôi đã đầu tư đào tạo rất nhiều mà hiệu quả lại không bền vững?”
Câu trả lời nằm ở một sự thật đơn giản nhưng thường bị bỏ qua:
Kỹ năng chỉ là phần nổi của tảng băng. Phần chìm — thứ quyết định nhân viên có chịu áp dụng những kỹ năng đó hay không, có dám thay đổi hành vi hay không — chính là TƯ DUY.
Đào tạo kỹ năng cho một người có tư duy sai cũng giống như đổ xăng vào một chiếc xe đang đi sai hướng. Xe có đầy xăng cũng không bao giờ đến được đích.
Vậy đào tạo tư duy cho nhân sự là gì? Vì sao doanh nghiệp cần ưu tiên thay đổi tư duy trước khi nâng cao kỹ năng? Và làm thế nào để thực hiện điều đó một cách hiệu quả? Bài viết này sẽ giải đáp tất cả những câu hỏi đó.
1. TƯ DUY LÀ GÌ VÀ VÌ SAO NÓ QUAN TRỌNG HƠN KỸ NĂNG?
1.1. Tư duy — “Hệ điều hành” của mỗi con người
Tư duy là cách chúng ta nhìn nhận thế giới, cách chúng ta diễn giải các sự kiện, cách chúng ta đưa ra quyết định và quan trọng nhất — cách chúng ta hành động.
Nếu ví mỗi con người như một chiếc máy tính, thì:
Phần cứng là năng khiếu bẩm sinh, thể chất, trí thông minh cơ bản
Phần mềm ứng dụng là các kỹ năng: kỹ năng bán hàng, kỹ năng thuyết trình, kỹ năng quản lý…
Hệ điều hành chính là TƯ DUY
Không có hệ điều hành tốt, không có phần mềm nào chạy được hiệu quả. Một chiếc máy tính có cấu hình mạnh (phần cứng tốt) và cài nhiều phần mềm (kỹ năng) nhưng hệ điều hành bị lỗi thì sẽ chạy chậm, treo máy, hoặc không thực hiện được đúng chức năng.
Tương tự như vậy, một nhân viên có IQ cao (phần cứng), được đào tạo nhiều kỹ năng (phần mềm), nhưng nếu tư duy không đúng (hệ điều hành bị lỗi), thì hiệu suất làm việc sẽ không bao giờ đạt đến tiềm năng thực sự của họ.
1.2. Một ví dụ điển hình
Hãy tưởng tượng hai nhân viên kinh doanh có cùng một khóa đào tạo kỹ năng bán hàng, cùng một sản phẩm, cùng một thị trường.
Người A: Có tư duy “Khách hàng luôn tìm cách từ chối mình”. Mỗi lần bị từ chối, anh ta cảm thấy bị tổn thương, tự ti và dần mất tự tin. Anh ta áp dụng kỹ năng bán hàng một cách miễn cưỡng, với tâm lý phòng thủ. Kết quả: hiệu suất thấp, doanh số không cải thiện.
Người B: Có tư duy “Mỗi lần từ chối là một lần tôi học được điều gì đó. Tôi càng tiếp cận nhiều khách hàng, tôi càng hiểu họ hơn”. Anh ta áp dụng kỹ năng bán hàng với sự tự tin, thử nghiệm các cách tiếp cận khác nhau, và không ngừng cải thiện. Kết quả: hiệu suất tăng vượt bậc.
Cùng một khóa đào tạo, cùng một kỹ năng, nhưng kết quả hoàn toàn khác nhau — bởi vì tư duy khác nhau.
2. 5 LOẠI TƯ DUY DOANH NGHIỆP CẦN ĐÀO TẠO CHO NHÂN SỰ
Qua nhiều năm làm việc với hàng trăm doanh nghiệp từ SME đến tập đoàn lớn, chúng tôi tại M.Y.C đã nhận diện được 5 loại tư duy cốt lõi mà bất kỳ tổ chức nào cũng cần đào tạo cho đội ngũ của mình:
2.1. Tư duy chủ động
Biểu hiện: Nhân viên tự tìm ra giải pháp, không đợi sếp giao việc hoặc chỉ đường từng bước. Họ chủ động đề xuất ý tưởng, tìm kiếm cơ hội và nhận trách nhiệm cho công việc của mình.
Tác động đến hiệu suất: Giảm tải gánh nặng quản lý cho cấp trên, tăng tốc độ xử lý công việc, tạo ra văn hóa “làm chủ” trong tổ chức.
Dấu hiệu nhân viên thiếu tư duy chủ động: Thường xuyên hỏi “Em phải làm gì tiếp theo?”, chờ đợi chỉ đạo cho từng bước nhỏ, né tránh các nhiệm vụ không nằm trong mô tả công việc.
2.2. Tư duy chịu trách nhiệm
Biểu hiện: Nhân viên sẵn sàng nhận lỗi khi sai và tập trung vào việc sửa lỗi thay vì đổ lỗi cho người khác, cho hoàn cảnh hoặc cho các yếu tố bên ngoài.
Tác động đến hiệu suất: Xây dựng văn hóa trung thực, minh bạch, giảm thiểu xung đột và đổ lỗi chéo giữa các bộ phận. Tăng cường niềm tin trong đội nhóm.
Dấu hiệu nhân viên thiếu tư duy chịu trách nhiệm: Đưa ra hàng loạt lý do tại sao không thể hoàn thành công việc, đổ lỗi cho phòng khác, cho khách hàng, cho hệ thống hoặc cho sếp.
2.3. Tư duy phát triển (Growth Mindset)
Biểu hiện: Nhân viên coi thất bại là bài học, coi khó khăn là cơ hội để phát triển. Họ tin rằng năng lực có thể được rèn luyện và cải thiện thông qua nỗ lực.
Tác động đến hiệu suất: Nhân viên dám thử, dám đổi mới, dám đưa ra các giải pháp sáng tạo mà không sợ bị chỉ trích. Tạo ra một tổ chức học hỏi liên tục.
Dấu hiệu nhân viên thiếu tư duy phát triển: Tránh các thử thách, ngại nhận việc khó, cho rằng năng lực là bẩm sinh và không thể thay đổi, dễ bỏ cuộc khi gặp khó khăn.
2.4. Tư duy cầu tiến
Biểu hiện: Nhân viên luôn tìm cách làm tốt hơn, không hài lòng với hiện trạng. Họ tự đặt ra các tiêu chuẩn cao cho bản thân và liên tục tìm kiếm cơ hội để cải thiện.
Tác động đến hiệu suất: Liên tục cải tiến quy trình, nâng cao chất lượng công việc, giảm lãng phí thời gian và nguồn lực.
Dấu hiệu nhân viên thiếu tư duy cầu tiến: Hài lòng với kết quả hiện tại, không có động lực để học hỏi thêm, làm việc một cách máy móc mà không tìm cách tối ưu.
2.5. Tư duy hợp tác
Biểu hiện: Nhân viên làm việc nhóm hiệu quả, sẵn sàng hỗ trợ đồng nghiệp, đặt lợi ích chung của tổ chức lên trên lợi ích cá nhân hoặc cạnh tranh nội bộ.
Tác động đến hiệu suất: Gắn kết đội nhóm, tăng hiệu quả làm việc chéo, giảm xung đột và tạo ra môi trường làm việc tích cực.
Dấu hiệu nhân viên thiếu tư duy hợp tác: Làm việc độc lập, không chia sẻ thông tin, cạnh tranh không lành mạnh với đồng nghiệp, né tránh các hoạt động nhóm.
3. VÌ SAO ĐÀO TẠO KỸ NĂNG KHÔNG ĐỦ?
Đây là một thực tế phũ phàng mà nhiều doanh nghiệp phải đối mặt: Bạn có thể đào tạo kỹ năng cho một người, nhưng bạn không thể bắt họ áp dụng nó nếu tư duy của họ không sẵn sàng.
3.1. Câu chuyện từ thực tế
Một tập đoàn lớn tại Việt Nam đã chi hơn 2 tỷ đồng cho các khóa đào tạo kỹ năng mềm cho 500 nhân viên trong một năm. Kết quả khảo sát sau đào tạo cho thấy:
98% nhân viên hài lòng với khóa học
92% nói rằng họ đã học được nhiều điều bổ ích
Chỉ 23% thực sự áp dụng những gì đã học vào công việc sau 3 tháng
Tại sao? Bởi vì đa số nhân viên có tư duy “đi học là để được nghỉ làm” hoặc “học cho xong, chứ áp dụng làm gì cho mệt”.
Họ có kỹ năng trong tay, nhưng không có tư duy để sử dụng nó.
3.2. Ba sai lầm chiến lược mà doanh nghiệp thường mắc
Sai lầm 1: Đào tạo kỹ năng cho những người chưa có tư duy đúng
Họ gửi nhân viên đi học kỹ năng thuyết trình, nhưng nhân viên vẫn sợ đứng trước đám đông vì tư duy “tôi sẽ bị chê cười”. Họ cho nhân viên học kỹ năng quản lý thời gian, nhưng nhân viên vẫn trì hoãn vì tư duy “làm sau cũng được”.
Sai lầm 2: Đào tạo theo phong trào mà không có mục tiêu rõ ràng
Nhiều doanh nghiệp đào tạo kỹ năng chỉ vì “đối thủ cũng đào tạo” hoặc vì “cần sử dụng ngân sách đào tạo”. Họ không xác định rõ tư duy nào cần thay đổi trước và kỹ năng nào sẽ hỗ trợ cho sự thay đổi đó.
Sai lầm 3: Không có sự đồng hành sau đào tạo
Đào tạo kỹ năng thường kết thúc khi khóa học kết thúc. Nhưng thay đổi tư duy và hành vi cần thời gian, cần sự theo dõi và hỗ trợ từ lãnh đạo. Thiếu sự đồng hành, những gì đã học sẽ bị lãng quên sau vài tuần.
3.3. ROI của đào tạo kỹ năng khi tư duy chưa đúng
Khi tư duy chưa đúng, mỗi đồng đầu tư vào đào tạo kỹ năng đều bị lãng phí một phần lớn. Đó là lý do tại sao nhiều doanh nghiệp than phiền: “Chúng tôi đã đào tạo rất nhiều mà nhân sự vẫn không thay đổi!”
4. LÀM THẾ NÀO ĐỂ THAY ĐỔI TƯ DUY ĐỘI NGŨ?
Thay đổi tư duy không phải là một việc làm trong ngày một ngày hai. Nó đòi hỏi một quá trình kiên nhẫn, có phương pháp và sự cam kết từ cả lãnh đạo và nhân sự.
4.1. Sự kiên nhẫn từ lãnh đạo
Tư duy đã được hình thành và củng cố qua nhiều năm, thậm chí nhiều thập kỷ. Không thể thay đổi nó bằng một buổi hội thảo một ngày. Lãnh đạo cần chấp nhận rằng đây là một hành trình, không phải một sự kiện.
4.2. Phương pháp đúng — không phải thuyết giáo
Thay đổi tư duy không đến từ việc bị thuyết phục hay bị bắt buộc. Nó đến từ nhận thức và trải nghiệm.
Những phương pháp thực sự hiệu quả là những phương pháp giúp nhân viên:
Tự nhận diện những tư duy giới hạn của chính mình
Tự trải nghiệm hậu quả của những tư duy đó
Tự khám phá những cách tư duy mới có thể thay thế
Tại M.Y.C, chúng tôi ứng dụng phương pháp NLP (Lập trình ngôn ngữ tư duy) và Coaching — những phương pháp khoa học đã được kiểm chứng trên toàn thế giới — để giúp nhân viên thay đổi tư duy từ bên trong, một cách tự nhiên và bền vững.
4.3. Môi trường hỗ trợ
Thay đổi tư duy cần một môi trường an toàn để thử nghiệm. Nhân viên cần được khuyến khích để thử sai và học hỏi từ sai lầm, thay vì bị trừng phạt vì thất bại.
Văn hóa doanh nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sự thay đổi tư duy. Một môi trường mà sự chủ động, trách nhiệm và hợp tác được công nhận và tôn vinh sẽ củng cố những tư duy tích cực.
4.4. Quy trình 4 bước thay đổi tư duy tại M.Y.C
Bước 1 — Nhận diện: Giúp nhân viên nhận ra tư duy giới hạn của mình thông qua các bài trắc nghiệm, phản hồi và tự đánh giá.
Bước 2 — Thấu hiểu: Giúp nhân viên hiểu rõ nguyên nhân hình thành tư duy đó và tác động của nó đến kết quả công việc.
Bước 3 — Thay thế: Hướng dẫn nhân viên xây dựng và tập luyện các tư duy mới thông qua các bài tập thực hành và ứng dụng thực tế.
Bước 4 — Củng cố: Đồng hành cùng nhân viên trong giai đoạn chuyển tiếp, đảm bảo tư duy mới được duy trì và phát triển.
“Tư duy đúng — Kỹ năng theo sau. Tư duy sai — Kỹ năng vô nghĩa.”
Nếu doanh nghiệp của bạn đang đầu tư đào tạo kỹ năng nhưng chưa thấy hiệu quả bền vững, rất có thể vấn đề nằm ở chính tư duy của đội ngũ.
Đào tạo tư duy cho nhân sự là bước đầu tiên và quan trọng nhất để xây dựng một tổ chức vững mạnh. Khi nhân viên có tư duy đúng, họ sẽ tự tìm cách phát triển kỹ năng, tự tìm cách giải quyết vấn đề và tự tạo ra những đột phá trong công việc.
Tại M.Y.C, chúng tôi đã và đang đồng hành cùng hàng trăm doanh nghiệp trong hành trình thay đổi tư duy của đội ngũ. Chúng tôi không chỉ đào tạo kỹ năng — chúng tôi giúp con người thay đổi cách họ nhìn nhận thế giới, để từ đó thay đổi cách họ hành động và tạo ra kết quả.
